Wat gebeurt er in onze hersenen wanneer we alcohol of andere drugs gebruiken? En hoe leg ik dat uit?

Nieuw VAD-materiaal legt het eenvoudig uit. Zowel voor cliënten en hun omgeving, als voor hulpverleners en andere intermediairs.
Ons brein is het orgaan dat de waarnemingen van onze zintuigen verwerkt en ons lichaam aanstuurt, zowel de autonome functies als het gedrag. Drugs kunnen een invloed hebben op al deze functies. Onze hersenen spelen ook een belangrijke rol in het verslavingsproces en bepalen mee hoe kwetsbaar iemand is voor middelenproblemen. Gezien de impact van drugs op de hersenen, vragen cliënten of hun omgeving zich ook af of dit nog omkeerbaar is. Om een verstaanbaar antwoord te bieden op al deze vragen, ontwikkelde VAD het afgelopen jaar nieuw psycho-educatiemateriaal voor cliënten en hun omgeving. Hulpverleners die zich er verder in willen verdiepen, kunnen dat bovendien doen met een gratis online opleiding.

Wie met het psycho-educatiemateriaal aan de slag gaat, kan ons helpen om het te verbeteren: het materiaal wordt dit jaar uitgebreid geëvalueerd en daarna waar nodig bijgewerkt. Meer info hierover onderaan het artikel.

Drugs in de hersenen?

Dat drugs een effect hebben op onze hersenen ligt voor de hand. Maar hoe dat precies in zijn werk gaat, lijkt al snel behoorlijk ingewikkeld.

  • Hoe zitten de hersenen in elkaar en hoe werken ze?
    Onze hersenen zijn een deel van het zenuwstelsel, en bestaan bijgevolg uit zenuwcellen. Die zenuwcellen staan in voor het doorgeven van allerlei vormen van informatie. Ze sturen ons lichaam aan, ze verwerken onze waarnemingen, ze maken het ons mogelijk om te redeneren en onthouden, en ze staan in voor het beleven van onze emoties en het sturen van ons gedrag.

Een schematische weergave van neurotransmitters - de gele bolletjes - die informatie van de ene zenuwcel overdragen op de andere.

  • Waarom hebben drugs bepaalde effecten?
    Om deze vraag te beantwoorden, moeten we kijken naar de neurotransmitters. Dit zijn de chemische stoffen die helpen om de informatie van de ene zenuwcel door te geven aan de andere. Drugs zijn stoffen die inspelen op dit proces, en zo het doorgeven van informatie verstoren of vervormen. Zo kunnen ze dus onze waarnemingen, ons denken, onze emoties en ons gedrag beïnvloeden.
  • Welke rol hebben de hersenen in het ontstaan van verslaving?
    In onze hersenen vinden heel wat processen plaats die ons gedrag beïnvloeden. Zo is er ons beloningssysteem dat bepaalde belangrijke gedragingen (eten, drinken, seks, …) beloont met een prettig gevoel. Daarnaast zijn er bepaalde automatismen die ervoor zorgen dat we niet over iedere kleine stap die we zetten uitgebreid moeten redeneren. Regelmatig druggebruik beïnvloedt zowel dat beloningssysteem als de automatismen, waardoor die processen het druggebruik in stand kunnen beginnen houden.

Bovenstaande antwoorden geven een heel beknopte eerste indicatie, maar in het nieuwe psycho-educatiepakket ‘Drugs in de hersenen’ wordt er dieper op deze vragen ingegaan. Er wordt ook een antwoord gegeven op andere vragen, zoals: Waarom is een verslaving zo moeilijk te doorbreken? Kunnen je hersenen je meer kwetsbaar voor verslaving maken? Wat is het effect van middelengebruik op de hersenen? Zijn deze veranderingen blijvend? Door de antwoorden te formuleren in zo eenvoudig mogelijke taal, en te ondersteunen met veel illustraties, blijft het geheel verstaanbaar.

Dit psycho-educatiemateriaal is bedoeld voor hulpverleners die cliënten begeleiden met (onder meer) problemen met alcohol, illegale drugs, psychoactieve medicatie, gamen of gokken, of hun naastbetrokkenen. Het bestaat uit printbare fiches. Je kan, op maat van de cliënt, selecteren welke informatie op dit punt in de begeleiding relevant is en enkel die fiche gebruiken. Er is ook een PowerPoint beschikbaar die voor groepen gebruikt kan worden.

Psycho-educatie als onderdeel van een begeleiding

Een voorbeeld van één van de psycho-educatiefiches uit 'Drugs in de hersenen'

Psycho-educatie is een belangrijk onderdeel in de begeleiding van cliënten en hun omgeving. Het vergoot het inzicht in het proces van problematisch middelengebruik. Het maakt hen sterker en stelt hen beter in staat om keuzes te maken. Daarom is het belangrijk om psycho-educatie te integreren in de ruimere begeleiding en de persoon uit te nodigen de informatie toe te passen op zijn situatie.

Binnen psycho-educatie kan een waaier aan informatiebronnen als folders en websites ingezet worden. Het nieuwe materiaal over de hersenen is de recentste toevoeging aan het VAD-materiaal specifiek voor psycho-educatie. Hierin vertrekken we specifiek van vragen die mensen zich in het kader van een begeleiding rond middelengebruik stellen. Met deze nieuwe toevoeging, beslaat het psycho-educatieaanbod van VAD ondertussen drie verschillende thema’s:


Gratis online opleiding

Als begeleider van psycho-educatie is het natuurlijk belangrijk om over voldoende voorkennis te beschikken. Enerzijds algemeen over middelenproblemen, het beloop en hulpverleningsproces, en anderzijds specifiek ook specifiek over ‘drugs in de hersenen’. Hoe meer kennis van zaken je hebt, hoe meer ontspannen je het materiaal kan gebruiken en met de inhoud kan omgaan. Het betekent tegelijkertijd niet dat je als begeleider op alle vragen een antwoord moet weten.

Op vormingen.vad.be kan je je kennis over hoe middelengebruik en de werking van onze hersenen bijschaven. Je vind er onder andere een online vorming over Drugs en de hersenen, en over de invloed van Mens, Middel en Milieu op druggebruik en drugproblemen.

Was je op zoek naar psycho-educatief materiaal over drugs in de hersenen? Wij zoeken jou!

Het nieuwe pakket werd ontwikkeld omdat VAD regelmatig vragen kreeg van hulpverleners die cliënten en hun naastbetrokkenen wilden informeren over drugs en de hersenen. Maar gezien de complexiteit van het onderwerp beschouwen we dit materiaal als een ‘work in progress’. Om het optimaal af te stemmen op de praktijk, hebben we nu jouw hulp nodig.

We zoeken hulpverleners die met dit materiaal aan de slag willen gaan en ons feedback willen geven op basis van hun ervaringen. Met deze feedback gaan we het materiaal vervolgens bijsturen. Interesse? Contacteer ons gerust via joke.claessens@vad.be of gilles.geeraerts@vad.be.

Joke Claessens
Gilles Geeraerts
Stafmedewerkers alcohol- en drughulpverlening en GGZ