Mijn cliënt en middelengebruik. Begeleidingslijn & inspiratiebox

Specifiek voor cliënten met een verstandelijke beperking met (vermoedelijke) middelenproblemen ontwikkelde VAD ‘Mijn cliënt en middelengebruik’. Hiermee kan je aan de slag om een begeleiding voor deze doelgroep concreet in te vullen. In eerste instantie is dit materiaal voor de VAPH. Toch kan dit ook in de verslavingszorg bruikbaar zijn omwille van de specifieke invalshoek.

‘Mijn cliënt en middelengebruik’ bestaat uit een begeleidingslijn en een inspiratiebox met methodieken.

In eerste instantie wordt stilgestaan bij het element begeleiding: wat omvat dit, welke stappen zijn er, wat zijn aandachtspunten. In tweede instantie worden in de inspiratiebox concrete methodieken voorgesteld die bruikbaar zijn binnen een begeleiding. Zowel de begeleiding als de toepassing van de methodieken gebeuren best vanuit een specifieke grondhouding en gespreksstijl.

Begeleiding: een stapsgewijze aanpak bij middelenproblemen

Een begeleidingsproces is opgebouwd rond een aantal stappen. Een eerste stap is het opmerken van alcohol- of ander druggebruik. Eens het gebruik werd opgemerkt, maak je dit op een veilige manier bespreekbaar. Vervolgens schat je, samen met je cliënt, de ernst van zijn gebruik in: wat gebruikt hij, hoe vaak, hoe veel, wat is de impact op zijn dagelijks leven? In een volgende stap werk je aan verandering en bespreek je het gebruik meer diepgaand. Je tracht het belang van de verandering voor de cliënt te vergroten en tegelijk zijn vertrouwen om te kunnen veranderen te versterken. Zeker bij cliënten met een beperking is dit van groot belang. Hebben deze stappen niet het beoogde effect, dan kan je een beroep doen op een externe dienst (doorverwijzing).

Per stap krijg je achtergrondinformatie, tips en elementen waarmee je best rekening houdt. Bovendien worden aan elke stap concrete methodieken uit de inspiratiebox gekoppeld.

Grondhouding en gespreksstijl

De grondhouding en gespreksstijl werden gebaseerd op Motiverende gespreksvoering en op Oplossingsgericht werken. Het welgekende concept Motiverende gespreksvoering werd specifiek toegespitst op de doelgroep van personen met een beperking. De opbouw van dit gespreksmodel werd gevolgd, terwijl hieraan overeenkomstige elementen van oplossingsgericht werken gekoppeld werden. De sterkte ligt in het feit dat beide modellen elkaar versterken: als je werkt vanuit een motiverende en oplossingsgerichte grondhouding en gespreksstijl, heb je meer kans op effect.

Inspiratiebox

In de inspiratiebox vindt u twaalf methodieken om te gebruiken tijdens de verschillende stappen van een begeleidingsproces. Telkens wordt de doelstelling weergegeven, het nodige materiaal, hoe men te werk gaat en hoe de methodiek anders aangepakt kan worden (bv. in groep i.p.v. individueel, variaties, …). De methodieken zijn visueel en gericht op het ‘samen’werken met de cliënt, op een doe-gerichte manier. De methodieken zijn: levenslijn, wie ben ik?, mindmappen, mijn netwerk, welke middelen ken ik?, bezorgdheidsmeter, gebruiksdagboek, voor- en nadelenlijst, waar wil je naartoe?, wat wil je: de wondervraag, kwaliteitenspel en complimenteren. Bekende methodieken kregen een net iets andere invulling zodat ze bruikbaar zijn bij deze specifieke doelgroep. Bovendien wordt per methodiek uitgelegd hoe het bijdraagt aan de motivatie voor verandering en gebeurde de formulering van de richtvragen zo dat ze aansluiten bij de motiverende gespreksstijl.

Uitgetest en goedgekeurd!

‘Mijn cliënt en middelengebruik’ werd ontwikkeld in samenwerking met VONX, een aantal begeleiders uit de VAPH en alcoholen drugpreventiewerkers. Het is uitgetest door voorzieningen in de VAPH-sector die werken met jongeren en volwassenen. Daarnaast werd het getest door een aantal collega’s uit de verslavingszorg. Dankzij deze try-out kregen we heel wat waardevolle feedback en werd het materiaal op punt gesteld.

Nina Depaepe
Preventie onderwijs / Middelengebruik bij mensen met een beperking

Joke Claessens
Welzijn & Hulpverlening / Vroeginterventie & Motiverende gespreksvoering