Middelengebruik in Vlaanderen vandaag

28/02/2019

De factsheets van VAD belichten jaarlijks de meest recente cijfers over middelengebruik, gokken en gamen. In dit artikel zetten we enkele opvallende cijfers in de verf. Veel meer cijfers en trends vind je in de verschillende geüpdatete factsheets.

Alcoholgebruik daalt maar blijft op kop staan

Ruim de helft van de leerlingen in het secundair onderwijs dronk het afgelopen jaar alcohol (schooljaar 2016-2017). 12% deed dat minstens eenmaal per week tot dagelijks. Van de 17-18-jarige leerlingen dronk 84% het afgelopen jaar alcohol. 30% procent van deze leeftijdsgroep deed dat regelmatig: minstens eenmaal per week tot dagelijks. Wel daalde het laatstejaars- en het regelmatig gebruik van alcohol onder jongeren over een periode van 10 jaar.

De prevalentie van alcoholgebruik is hoger bij studenten in het hoger onderwijs (in 2017 dronk 94% het afgelopen jaar alcohol) en bij personen die uitgaan (in 2018 dronk 95% het afgelopen jaar alcohol). Van de Belgische werknemers dronk 83% het voorbije jaar alcohol (2016).

Tussen 2005 en 2015 daalde het alcoholgebruik in België licht, maar de laatste jaren zien we een status quo. In 2015 bedroeg de consumptie 10,4 liter pure alcohol per persoon, berekend op de bevolking van 15 jaar en ouder. België belandde zo op de 17de plaats in Europa inzake totale alcoholconsumptie.

Meer gebruik geeft meer kans op problemen

51% van de studenten in het hoger onderwijs in Vlaanderen (2017) en 39% van de drinkende werknemers (2016) heeft een risico op problematisch alcoholgebruik.

Een aanzienlijk aantal personen zoekt hulp omwille van problemen met alcoholgebruik. In de CGG gaat het om 6% van het totaal aantal zorgperiodes (3.431 zorgperiodes in 2017). In de algemene ziekenhuizen is 4 op 1.000 patiënten opgenomen omwille van een hoofddiagnose die verband houdt met alcoholgebruik (21.441 personen in 2016). Van de psychiatrische opnames is 18% toe te schrijven aan de hoofddiagnose alcoholgerelateerde stoornis (24.111 opnames in 2015). Volgens de Treatment Demand Indicator (TDI) worden in Vlaanderen 48% van de behandelingsaanvragen in de gespecialiseerde hulpverlening geregistreerd voor alcohol als voornaamste middel (2017).

Het totaal aantal sterfgevallen in het Vlaams Gewest als rechtstreeks gevolg van alcoholgebruik steeg in de periode 2005-2015 met 44%. Alcoholgerelateerde sterfte komt vooral voor vanaf 55 jaar. De meest voorkomende doodsoorzaak is alcoholische leverziekte. Wereldwijd is alcoholgebruik verantwoordelijk voor 5% van de sterfgevallen.

Alcohol en drugs en verkeer

Tijdens de BOB-campagnes werden de laatste jaren meer alcoholtests uitgevoerd, met een daling van het percentage positieve tests als gevolg. De meeste bestuurders onder invloed van alcohol hebben een alcoholgehalte van meer dan 0,8‰.

In 2017 was 10% van de slachtoffers bij letselongevallen in het verkeer het slachtoffer van een ongeval waarbij minstens één bestuurder onder invloed was van alcohol. Het aantal slachtoffers daalde tussen 2007 en 2017 met 25%.

Het rijden onder invloed van drugs schoot echter wel de hoogte in. De politiediensten stelden er in 2017 in België 7.060 processen-verbaal voor op, drie keer zoveel als in 2007. 94% van de overtreders waren mannen. 43% was tussen 25 en 34 jaar. Cijfers over het totale aantal afgenomen drugcontroles in het verkeer zijn niet beschikbaar.

Cannabisgebruik blijft in trek

Tijdens het schooljaar 2016-2017 zei 12% van de leerlingen in het secundair onderwijs dat ze het jaar ervoor cannabis gebruikten. Cannabis is dan ook het meest gebruikte illegale middel door jongeren van deze leeftijd. Op tien jaar tijd schommelde het aantal 12-18-jarigen dat het laatste jaar cannabis gebruikte steeds rond hetzelfde percentage. Dit in tegenstelling tot de dalende evolutie in het gebruik van alcohol. 15-16 jaar blijft een scharnierleeftijd voor cannabisgebruik. Rond deze leeftijd neemt het cannabisgebruik gevoelig toe. Bij studenten in het hoger onderwijs (2017) gebruikte 24% het laatste jaar cannabis. Bij personen die drugs gebruiken (2018) gebruikte 51% het laatste jaar cannabis. Cannabis is bij hen de meest gebruikte illegale drug. MDMA komt op de tweede plaats met 34% en cocaïne op drie met 25% gebruikers in het laatste jaar.

Ketamine wordt bekender onder druggebruikers

17% van de personen die illegale drugs gebruiken namen het afgelopen jaar ketamine (2018). Andere NPS die bij gebruikers bekend raken zijn 2C-B en GHB (respectievelijk 9% en 3% die dit het laatste jaar gebruikten). Onder gebruikers van de spuitenruilpunten had een kwart ooit ketamine of GHB gebruikt. Het aantal personen dat beroep doet op hulpverlening omwille van problemen met het gebruik van ketamine of GHB blijft beperkt.

MDMA wordt steeds sterker

Tussen 2006 en 2016 steeg de gemiddelde sterkte van xtc van 43 mg MDMA per tablet naar 139 mg. De prijsstijging was navenant en verdubbelde tussen 2006 en 2016 van 3€ per tablet tot 7€.

Ook de sterkte van cocaïne, amfetamines en cannabis steeg de afgelopen tien jaar. Voor cocaïne resulteerde dat in een toename van de cocaïneprijs met 28%. De gemiddelde sterkte van heroïne daarentegen nam de laatste tien jaar af.

Daarnaast valt op dat ondanks de stijgende trend van de laatste 10 jaar, in de periode 2015-2016 de sterkte van illegale drugs sterk afnam. Xtc is daarbij een uitzondering. Daarvan steeg de sterkte tussen 2015 en 2016 nog met 14%.

Gebruik van psychoactieve medicatie een zorg voor woonzorgcentra

In 2017 registreerde de TDI in 4% van de behandelingsaanvragen slaap- en kalmeringsmiddelen als voornaamste product. De laatste drie jaar steeg het aantal cliënten dat werd behandeld voor gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen met 18%.

Het gebruik van psychoactieve medicatie is vooral hoog bij ouderen en nog hoger bij ouderen die in woonzorgcentra verblijven. 79% van de bewoners gebruikt psychoactieve medicatie (benzodiazepines, antidepressiva of antipsychotica). Cohortonderzoek toont aan dat gebruik van psychoactieve medicatie toeneemt tijdens het verblijf in een woonzorgcentrum.

Gebruik opioïde pijnstillers stijgt

Het aantal patiënten dat een opioïde pijnstiller voorgeschreven kreeg, verdubbelde tussen 2006 en 2017. In 2017 kregen meer dan 1,2 miljoen mensen minstens één voorschrift. De meest voorgeschreven opioïden waren tramadol, oxycodon en fentanyl. Bij een minderheid van de patiënten (30.000 mensen) is sprake van misbruik van opioïden.

Download hier de factsheets.

Else De Donder

Stafmedewerker studie & onderzoek