Ginger 2021: Vlaamse preventieactiviteiten

26/09/2022
Elk jaar registreren Vlaamse preventiewerkers de activiteiten die zij uitvoeren in Ginger. In 2021 voerden 101 preventiewerkers in totaal 6636 bruikbare preventieactiviteiten in. Na een sterke daling van het aantal activiteiten met 16% door corona in 2020, ligt het aantal activiteiten nu weer in lijn met 2018 en 2019. Deze stijging toont dat het preventiewerk in bepaalde sectoren opnieuw op gang komt na de zware impact van de covidcrisis, waarbij o.a. de settings onderwijs, uitgaan en welzijn grotendeels gesloten waren of niet toegankelijk voor externen. De daling in activiteiten die zich in 2020 aftekende, is dus geen blijvende trend.

Gevolgen covidcrisis blijven zichtbaar

Vooral de setting vrije tijd en cultuur blijft op een laag pitje staan wat betreft preventieactiviteiten. Dat is niet zo verbazingwekkend, aangezien o.a. horeca, festivals en events hun activiteiten nog niet volwaardig konden hernemen in 2021. De setting gezondheid blijft veruit de meest participerende setting. Dat dit zo hoog ligt, heeft grotendeels te maken met de nauwe samenwerking tussen de belangrijke actoren CGG-preventiewerk en VAD.

Politie en justitie wint t.o.v. 2020 ook licht in aandeel. Er wordt vooral meer dan voorheen naar justitiehuizen en gevangenissen gewerkt.

De meest in het oog springende evolutie in de setting welzijn is de stijging van de detailsettings CAW en integrale jeugdhulp. Mogelijk is dit het gevolg van een stijgende vraag vanuit die detailsettings, omdat het sociaal isolement en crisissituaties tijdens covidperiode mentaal zwaar wogen op jongeren en gezinnen, waardoor er meer hulpvragen kwamen over alcohol, illegale drugs en medicatie.

De gevolgen van de coronacrisis en bijhorende maatregelen laten zich ook in 2021 nog voelen, zij het minder dan in 2020.

Jolien Moernaut - stafmedewerker VAD

De restrictieve maatregelen die tijdens de coronagolven werden genomen, hadden een duidelijke invloed op het monitoringbeeld van 2020 en 2021. Dit geldt ook in de soorten activiteit: zo was er meer overleg en minder vorming. Opvallend is dat het aandeel van zowel coaching als consult en advies bij de regionale en Vlaamse preventiewerkers in die periode quasi even hoog bleef als voor de covidpandemie. Een deel van de verklaring is waarschijnlijk dat coaching en consult en advies niet per se face to face moeten gebeuren. Toch wijst dit ook op de sterke positie die het CGG-preventiewerk en de Vlaamse actoren (VAD en De Sleutel) hebben opgebouwd als het deskundige aanspreekpunt bij vragen, noden en problemen.

Meer themaspecifiek werk

In 2021 werd er meer themaspecifiek gewerkt, dit wil zeggen dat er bij de preventieactiviteit een bepaald middel of een bepaalde gedragsverslaving centraal stond. Vooral bij de grootste registratorgroep van regionale preventiewerkers zien we deze verschuiving. Alle thema's maakten een positieve evolutie t.o.v. 2020.

Opvallend is dat de gedragsverslavingen (ICT-verslavingen en gokken) meer terrein blijven winnen. VAD werkte de afgelopen jaren ook heel wat materialen/methodieken uit rond deze thema's en zette bestaande materialen opnieuw in de kijker. Denk voor gokken aan het stappenplan voor een lokaal gokbeleid, de gespreksleidraad voor hulpverleners, You Bet! en de bevraging van sportclubleden over sportweddenschappen als aanloop naar een sensibiliseringscampagne 2022 en meer ondersteunend materiaal.

Het thema gokken was daarnaast ook een thema waar heel wat overheidsaandacht naar ging. Dit genereerde eveneens vragen en noden. Ook wat betreft gamen zijn er heel wat recente materialen en methodieken in het aanbod zoals als kleine kinderen groot worden en gamen, de inspiratiebox voor jeugdhulpverleners en Game(L)over.

© Foto van Lukas via Pexels

VAD-materialen worden nog vaker dan voorheen gebruikt

De VAD-materialen worden nog meer gebruikt dan tevoren. Mogelijk sluiten de materialen dankzij de verdere ontwikkeling door VAD beter aan bij de reële vragen en behoeften op het terrein. Het kan ook dat materialen werden ‘herontdekt’ toen de preventiewerkers tijdens covid lange tijd niet ten volle op het terrein konden meedraaien.

Op maat, participatief, practice en evidence based zijn een sine qua non voor VAD wanneer materialen en methodieken ontwikkeld worden. Dat VAD-materialen veel en meer gebruikt worden wijst op een algemene tevredenheid bij preventiewerkers. Uit een uitgebreide contactronde die VAD eind 2021 had met preventiewerkers, blijkt eveneens de waardering voor de ‘allesomvattende’ preventiepakketten.

De uitdaging voor de toekomst bestaat erin om deze pakketten nog laagdrempeliger in gebruik te maken, zonder dat ze daarbij aan effectiviteit inboeten.

Ilse De Maeseneire - stafmedewerker VAD

De kwaliteit van preventiewerk bevorderen doen we niet alleen door participatief en op maat (ondersteunende) materialen te ontwikkelen en aan te bieden. Onlosmakelijk verbonden aan de productie ervan is het bevorderen van de deskundigheid van preventiewerkers om met de materialen aan de slag te gaan. Verdiepend inzetten op vaardigheidstrainingen én versterken van de grondhouding en basisvisie zijn de komende jaren essentieel zeker in een breed en meer versnipperd preventielandschap.

Go-digital – hoewel niet duidelijk uit de cijfers van dit rapport te halen – is dé uitdaging waar we post-corona voor staan .

Ilse De Maeseneire - stafmedewerker VAD

Denk aan interactiviteit, live communicatie, betaalbaarheid van digitale toepassing … Kortom hoe blenden we in de toekomst live, papier, online en digitaal in een aanbod om zo bereik en implementatiegraad te vergroten?

Elke schakel in preventieketen telt

In 2021 registreerden er minder lokale preventiewerkers in Ginger, vermoedelijk door de aankondiging van een nieuw registratiesysteem in de steigers gezet door Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid. Participatie aan Ginger is en was niet verplicht voor lokale preventiewerkers. Een grotere participatie van lokale preventiewerkers was in de Gingergeschiedenis dan ook een streefdoel. Ook vandaag wijzen we op het belang van een eenduidige registratie om scherp in beeld te brengen van wie wat doet in het uitbreidend werkveld van alcohol- en drugpreventie.

Verschillende initiatieven en projecten, waaronder de meest recente uitrol van de intergemeentelijke preventiewerkers, maken dat er vandaag inderdaad vanuit diverse kaders een breed veld aan preventieactoren aan de slag is. Een positieve evolutie, maar ook één die specifieke noden creëert: regionaal werkbare en complementaire samenwerkingsafspraken op basis van de lokale/regionale situatie. De grote diversiteit en de wil om regionaal samen te werken door de verschillende preventiepartners werd bevestigd in de live bezoeken eind 2021 aan het preventiewerk Vlaanderen.

Jolien Moernaut
Coördinatie en vorming preventienetwerk, gokken (preventie)