Werken rond alcohol en drugs met asielzoekers en vluchtelingen

Onzekerheid over verblijfsdocumenten, traumatische ervaringen, migratieachtergrond en eenzaamheid maken asielzoekers en vluchtelingen extra kwetsbaar voor minder gezonde coping strategieën, zoals alcohol en drugs (A&D). Begeleiders hebben nood aan meer kennis over de risico’s van gebruik, de mogelijkheden tot identificatie, begeleiding, doorverwijzing en preventief werken. Anderzijds is de A&D-hulpverlening ook terughoudendheid om aan de slag te gaan met deze doelgroep.

© Fedasil/Layla Aerts

Als antwoord hierop ontwikkelde VAD voor opvangcentra (OC) en lokale opvanginitiatieven (LOI) een draaiboek om beleidsmatig te werken rond A&D en een toolkit met educatieve en begeleidingsmethodieken. Voor A&D-hulpverleners die regelmatig in contact komen met asielzoekers en vluchtelingen werd een vorming op maat aangeboden.

Uitgebreid partnerschap

VAD voerde binnen de nationale projectoproep 2017 van het Federaal Agentschap voor de opvang van asielzoekers (Fedasil) een project uit gericht naar de doelgroep asielzoekers en vluchtelingen. Hiervoor werd samengewerkt met een aantal pilootcentra uit de verschillende opvangnetwerken. Voor Fedasil was het opvangcentrum in Sint-Truiden de partner. Het Rode Kruis-netwerk werd vertegenwoordigd door het opvangcentrum van Sint-Niklaas. Ook het LOI in Kruibeke en de CGG-preventiewerkers tabak, alcohol en andere drugs van de betrokken regio’s waren van de partij. Dit project genoot dus de volle medewerking en steun van zowel het Fedasil als het Rode Kruis-netwerk.

Beleidsmatig werken

In de twee pilootopvangcentra werden over de loop van een jaar en onder begeleiding van CGG-preventiewerkers de verschillende pijlers van een A&D-beleid uitgewerkt en getest. De bevindingen van deze pretest werden op geregelde tijdstippen besproken in een overkoepelende stuurgroep waaraan ook LOI en CGG-preventiewerkers deelnamen. Dit proces resulteerde eind 2017 in een draaiboek om beleidsmatig te werken rond A&D. Na afloop van het eerste projectjaar hadden het OC van Sint-Niklaas en van Sint-Truiden een uitgewerkt A&D-beleid. Het draaiboek is vooral bruikbaar binnen de grotere opvangstructuren zoals OC, maar ook bij kleinere organisaties zoals de LOI.

Educatie en begeleiding

Het tweede luik van het project was de ontwikkeling van een toolkit voor begeleiders van asielzoekers. Het deel begeleiding van de toolkit is opgebouwd volgens een stapsgewijze benadering gaande van opmerken van gebruik, bespreekbaar maken, inschatten, korte begeleiding tot doorverwijzen en/of ondersteuning van externe hulpverlening. Voor elk van deze stappen werden één of meerdere eenvoudige en laagdrempelige methodieken ontwikkeld. Voor het educatief werken rond A&D werd een spel voor jongeren uitgedacht en een infosessie voor volwassenen. Al deze methodieken werden uitvoerig getest in de drie pilootorganisaties.

Uitgebreide implementatie

In het najaar 2017 werden zes train the trainer (TdT) georganiseerd voor begeleiders van asielzoekers om aan de slag te gaan met de toolkit. 50 begeleiders uit Fedasil en Rode Kruiscentra, 50 LOI-bege­leiders en enkele begeleiders van andere organisaties volgden deze vorming. Tijdens de TdT maakten begeleiders op een interactieve manier kennis met de verschillende educatieve- en begeleidingsmethodieken. Deelnemers aan de TdT kregen ook tools om de opgedane kennis en expertise door te geven aan collega’s in de opvangstructuren. Uiteindelijk hebben begeleiders uit 19 van de 25 Nederlandstalige OC in Vlaanderen en Brussel deelgenomen aan de TdT.

Knelpunten

Binnen de groep asielzoekers met een problematische middelengebruik is er weinig doorstroming naar de A&D-hulpverlening. Als er dan toch wordt doorverwezen, is dit vooral naar de ambulante laagdrempelige hulpverlening. Niet alle A&D-hulpverleners hebben voldoende kennis over de opvangsector en over de asielzoekers zelf. Er zijn een ook een aantal structurele knelpunten zoals taal, terugbetaling, vervoer, … die een vlotte toeleiding verhinderen.

Vorming voor A&D-hulpverleners

Het laatste luik van het project zette in op een vlottere doorverwijzing door een vorming op maat van A&D-hulpverleners aan te bieden. Tijdens deze vorming werd dieper ingegaan op de leefwereld van asielzoekers en de asielprocedures die zij doorlopen zodra ze in België aankomen. Dit laat toe om hun alcohol- of drugprobleem in een breder perspectief te plaatsen. De ervaringen van hulpverleners die vaak in contact kwamen met asielzoekers werden gedeeld om op die manier een eerste aanzet te geven hoe om te gaan met de structurele knelpunten. De inhoud van de vorming werd mee vorm gegeven door een voorbereidende werkgroep waaraan zowel professionelen uit de A&D-sector als asielsector deelnamen.

Wordt vervolgd

Het project loopt door in 2018 en bouwt verder op de drie hierboven beschreven luiken. Voor het beleidsmatig werken voorziet VAD samen met de CGG preventiewerkers tabak, alcohol en andere drugs een coaching voor alle geïnteresseerde opvangcentra. Het is de bedoeling dat alle Vlaamse OC van zowel Fedasil als het Rode Kruis eind 2018 een uitgewerkt A&D-beleid hebben. Aan de toolkit worden nog enkele extra methodieken educatie toegevoegd en er wordt ook werk gemaakt van sensibiliserend materiaal zoals affiches die gebruikt kunnen worden in de OC en LOI. De toenadering tussen de A&D-hulpverlening en de asielsector wordt in het vervolgproject gerealiseerd door het organiseren van regionale ontmoetingsmomenten waarop beide sectoren aanwezig zijn en kennis met elkaar maken.

Fred Laudens
Kwetsbare groepen / ECM / iDA