Werken aan kwaliteit: de ontwikkeling van een zorgpad alcohol in een algemeen ziekenhuis

Sinds 2014 beschikt az Groeninge in Kortrijk over een projectmedewerker alcohol in het kader van een federaal project. Het doel: de aanpak van alcoholproblemen in het algemeen ziekenhuis optimaliseren. Om zoveel mogelijk projectdoelstellingen te realiseren en om planmatig te werk te gaan, ging de medewerker aan de slag met de methodiek van klinische zorgpaden.

In 2016 startte hetzelfde project in UZ Gent en ziekenhuis Oost-Limburg. Ondertussen is het project in acht Belgische ziekenhuizen uitgerold.

Veel riskant en problematisch gebruik

Regelmatig worden hulpverleners in algemene ziekenhuizen geconfronteerd met de gevolgen van alcohol. Studies tonen aan dat veel patiënten (10% - 18%) die terecht komen op spoedgevallendiensten onder invloed zijn van alcohol of in hun dagdagelijkse leven negatieve gevolgen ondervinden van hun alcoholgebruik. Ook blijkt uit dit project dat quasi alle afdelingen in het algemeen ziekenhuis geconfronteerd worden met patiënten die riskant of problematisch drinken. Bij de éne patiënt is het overmatig alcoholgebruik erg duidelijk. Denk bijvoorbeeld aan de patiënt met alcoholische levercirrose. Maar bij anderen ligt het alcoholgebruik eerder op de achtergrond.

Patiënten die drinken zijn een uitdaging

Voor patiënten die problematisch drinken, betekent een ziekenhuisopname een plotse stop. Wanneer hulpverleners niet tijdig op de hoogte zijn van het alcoholgebruik en ontwenningssymptomen niet opmerken, kan dit voor problemen zorgen. Uit de gesprekken met hulpverleners weten we dat ze regelmatig geconfronteerd worden met Delier. Een uitdaging dus! Maar ook riskante drinkers vormen een uitdaging. Want hoe ga je om met studenten die met een alcoholintoxicatie op spoed belanden? En welke informatie geef je een vrouw van 75 jaar met een heupfractuur en een bloedalcoholconcentratie van 2,5 promille, waarbij ze zegt dat ze niet gedronken heeft?

Verbeteren van de zorg

Het doel van het project zorgpad alcohol is de aanpak van alcoholproblemen in het algemeen ziekenhuis optimaliseren. Vanuit de federale overheidsdienst volksgezondheid, veiligheid van de voedselketen en leefmilieu werden onder meer volgende projectdoelstellingen geformuleerd:

  • Het sensibiliseren en vormen van het personeel over alcoholproblematiek
  • Het ondersteunen van de zorgteams in de psychosociale aanpak van alcoholproblemen
  • Het uitbouwen van een vroeginterventieaanbod op de spoeddienst

Zorgpad alcohol

In de drie Vlaamse ziekenhuizen gingen de projectmedewerkers aan de slag met de methodiek van klinische zorgpaden. Dit model verloopt in zeven fasen volgens de ‘plan-do-check-act’ (PDCA)-cyclus. Wie dit proces volgt, ontwikkelt op een planmatige en multidisciplinaire manier een zorgpad voor een specifieke groep patiënten. In dit geval een zorgpad voor patiënten met riskant of problematisch alcoholgebruik.

Bron: Vanhaecht, 2010.

Op maat van het ziekenhuis

In elk ziekenhuis werd een specifiek zorgpad ontwikkeld. De basis van de zorgpaden is quasi gelijk. De zorgpaden hebben aandacht voor de screening van alcoholgebruik bij opname, het informeren van patiënten, de preventie van delirium tremens en de psychosociale ondersteuning van patiënten die problematisch drinken. Al deze sleutelinterventies werden uitgewerkt op maat van het ziekenhuis en de patiëntengroep.

Snel oppikken van patiënten

Een grote meerwaarde van het project is dat patiënten met problematisch gebruik sneller worden opgepikt. Het ontwikkelde zorgpad geeft hulpverleners handvatten om aan de slag te gaan met deze patiënten. Ze weten nu welke hulp ze kunnen inschakelen en hoe ze de ontwenning kunnen observeren en behandelen. Veel moeilijker is het om de riskante gebruikers op te pikken.

Sensibiliseren van patiënt en hulpverleners

Naast de ontwikkeling van een zorgpad, besteden de projectmedewerkers aandacht aan het vormen en sensibiliseren van patiënt en hulpverleners. De projectmedewerkers organiseren vormingen voor verpleegkundigen, zitten regelmatig samen met paramedici om de aanpak van alcoholproblemen te verbeteren, sensibiliseren patiënten a.d.h.v. folders, enz. In az Groeninge namen in 2018 meer dan 500 personeelsleden deel aan Tournée Minérale, dankzij de enthousiaste ondersteuning van de projectmedewerker.

Jasmien De Doncker
Algemene ziekenhuizen, Vlaams coördinator project zorgpad alcohol