VAD-jaarverslag 2017

15/06/2018

2017 was een goed gevuld werkjaar. We halen in dit jaarverslag kort een aantal zaken aan zodat je zicht krijgt op de VAD-werking. Het is geen volledige opsomming van alle activiteiten. Wie meer wil weten over een bepaald item, verwijzen we graag door naar het gerelateerde artikel. Op die manier stel je je eigen lezing van het jaarverslag samen!

VAD, koepelorganisatie en Vlaams Expertisecentrum alcohol en andere drugs

VAD overkoepelt het merendeel van de Vlaamse organisaties die werken rond alcohol, illegale drugs, psychoactieve medicatie, gamen en gokken. Dankzij de representativiteit van haar leden is VAD in Vlaanderen het knooppunt van expertise op het terrein en het aanspreekpunt voor alles wat te maken heeft met deze thematiek. VAD telde het afgelopen jaar 77 leden met een specifieke werking in of interesse voor de alcohol- en drugthematiek.

Vanuit een gezondheids- en welzijnsperspectief wil VAD de Vlaamse bevolking in het algemeen en intermediairs in het bijzonder deskundiger maken in het omgaan met alcohol en andere drugs. Gegevensverzameling, informatieverstrekking, methodiekontwikkeling, consult & advies en vorming voor de ondersteuning van de implementatie, vormen de hoekstenen van de werking als expertisecentrum. Lees meer over de werking van VAD.

De DrugLijn is de publieksservice van VAD voor alle vragen over alcohol, illegale drugs, psychoactieve medicatie, gamen en gokken. Iedereen kan er terecht met informatievragen over drugs zelf, maar ook voor een eerste advies bij problemen, met vragen over hulpverlening en preventie, documentatiemateriaal enzovoort. De DrugLijn ging op 24 april 1994 van start als een telefonische informatiedienst. Vanaf 2004 is het ook mogelijk de DrugLijn per mail te contacteren. In 2017 kende de De DrugLijn een recordjaar: 7.370 vragen werden beantwoord. Meer resultaten en conclusies lees je in het artikel over De DrugLijn.

Activiteiten 2017

De Vlaamse overheid heeft in 2016 met VAD een beheersovereenkomst afgesloten die loopt tot 2020. In deze beheersovereenkomst werd een uitbreiding voorzien van alcohol en andere drugs naar alcohol, drugs, psychoactieve medicatie en andere verslavingen (waaronder gokken en gamen). Het inhaalmanoeuvre rond de nieuwe thema's gokken, gamen en psychoactieve medicatie dat in 2016 startte, werd in 2017 verdergezet met nadruk op dossiervorming en kennisverwerving - verwerking rond deze nieuwe thema's. Er werd ook ingezet op methodiekontwikkeling en ondersteuning van de implementatie.

Naast de zichtbare output van methodieken en publicaties, investeren de stafmedewerkers in contacten met en ondersteuning van de verschillende settings. Zij staan samen met ons in voor de implementatie.

Marijs Geirnaert, directeur VAD

Daarnaast werden ook een aantal projecten via andere financieringskanalen (federaal, Europees) ontwikkeld. Deze worden zoveel mogelijk in de globale VAD-werking geïntegreerd.

PLAY, verantwoord gamen en vrijetijdsbesteding

PLAY is een educatief pakket over verantwoord gamen en vrijetijdsbesteding voor jongeren tussen 12 en 14 jaar. Met verschillende activerende werkvormen vertrekt PLAY vanuit een positieve insteek om jongeren inzicht te geven in hun eigen gamegedrag en dat van hun leeftijdsgenoten. PLAY wil jongeren helpen om op een verantwoorde manier te gamen. PLAY wil hen tegelijkertijd aan het denken zetten over hun vrijetijdsinvulling en over mogelijke alternatieve activiteiten en hobby’s. Lees meer over dit pakket.

Wetenschappelijke inzichten over problematisch gamen gebundeld

Gamen is een onderdeel van de leefwereld van zowel kinderen, adolescenten als volwassenen. De laatste jaren rijzen er vanuit ouders, opvoeders, leerkrachten, maar ook in de media steeds vaker vragen over het gamegedrag van kinderen en jongeren. Onderzoek over dit thema is al enige tijd volop in ontwikkeling. In 2017 werden deze wetenschappelijke inzichten in een dossier gebundeld. Een korte bloemlezing van wat je mag verwachten in het dossier gamen.


Alle feiten over antidepressiva op een rij

Artsen schrijven te vaak antidepressiva voor, ook voor langdurig gebruik. Hoog tijd dus om de indicaties voor het gebruik van deze geneesmiddelen op een rij te zetten. Het dossier antidepressiva geeft intermediairs meer informatie over de verschillende soorten antidepressiva en het verantwoord gebruik ervan. Lees meer over verantwoord gebruik, antidepressiva in het verkeer en afbouw en stop van antidepressiva.

Gebruik van alcohol en psychofarmaca in woonzorgcentra

In september 2017 stuurde VAD een online vragenlijst naar woonzorgcentra in Vlaanderen. Om zo een beter zicht te krijgen op de problemen en noden bij het gebruik van alcohol en psychofarmaca in woonzorgcentra (WZC). Negenenzestig medewerkers vulden de vragenlijst in, voornamelijk directieleden, hoofdverpleegkundigen of afdelingsverantwoordelijken. Benieuwd naar de resultaten?

Nieuwe materialen psychoactieve medicatie

Het gebruik van psychoactieve medicatie roept heel wat vragen op: ‘Is het gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen toegenomen in Vlaanderen?’, ‘Worden psychofarmaca wel correct voorgeschreven?’ en ‘Wat met het gebruik van psychoactieve medicatie bij ouderen en kinderen?’. Om een aantal van deze vragen te beantwoorden, ontwikkelde VAD in 2017 nieuwe materialen. Ontdek ze hier.

Friends & Fun! Over veilig uitgaan en middelengebruik

Onder invloed van alcohol en drugs kunnen jongeren in risicovolle situaties verzeild raken. Hen helpen om op dat moment de meest verstandige keuze te maken is niet vanzelfsprekend. In 2017 werd een educatief pakket Friends & Fun! ontwikkeld. Hiermee laten we jongeren die op een risicovolle manier drinken of drugs gebruiken op een actieve manier hierover nadenken en stimuleren we hen om bewuste - gezonde en veilige - keuzes te maken. Lees meer.

Crush 2.0: Werken met jongeren rond relaties, alcohol en cannabis

Er worden niet alleen nieuwe educatieve pakketten ontwikkeld. Ook bestaande pakketen worden geëvalueerd en verbeterd. Zo kreeg Crush (dateert van 2013), dat 16-18-jarigen op een verantwoordelijke manier leert omgaan met alcohol en cannabis, en daarbij zorg te dragen voor zichzelf en anderen, in 2017 een update. Als extra materiaal werd er ook een leerlingenbundel met invulblaadjes aan het pakket toegevoegd. Lees meer over de evaluatie en de update.

Dash op punt

In 2016 werden de verouderde zelfhulpmodules op de website van De DrugLijn vervangen door DASH oftewel de Drug and Alcohol Self Help. De gebruiker bepaalt zelf zijn doel; stoppen of minderen, hoeveel minderen en aan welk ritme. Het is anoniem en gratis. Om het aantal voortijdige afhakers en drop outs van niet-begeleide online modules te reduceren, deden we in 2017 een bevraging en ontwikkelden we een demo van de zelfhulpmodule. Lees meer.

De CRAFFT: screenen naar middelengebruik bij adolescenten

De vraag naar een screeningsinstrument voor jongeren kwam van preventiewerkers en huisartsen. Eén screeningsinstrument voldeed aan alle verwachtingen: de CRAFFT. We kregen toestemming om het volgens een strikt opgelegde procedure te vertalen naar het Nederlands. Het is een korte, gevalideerde tool bedoeld om na te gaan of een gesprek over het middelengebruik bij kinderen en jongeren van 12 tot 18 jaar aangewezen is. De CRAFFT werd nu toegevoegd aan de online toolbox me-ASSIST. Lees meer over de CRAFFT.

Cijfers over middelengebruik, gokken en gamen in Vlaanderen

Ook in 2017 werden alle factsheets met cijfers over alcohol, cannabis, cocaïne, opiaten, xtc en amfetamines, hallucinogenen, smartdrugs en Nieuwe Psychoactieve Stoffen (NPS), psychoactieve medicatie en gokken en gamen geüpdatet. Lees hier meer over alle highlights uit de factsheets.

De VAD-Leerlingenbevraging

Dit aanbod voor scholen om hun drugbeleid en het middelengebruik van hun leerlingen te evalueren en bij te sturen, blijft een klassieker. In 2017 namen 66 scholen met 42.872 leerlingen deel aan deze bevraging. Elke school krijgt een rapport op maat en een vorming om met de resultaten aan de slag te gaan. De laatste jaren beslissen steeds grotere (fusie)scholen om met de VAD-leerlingenbevraging te werken, waardoor we meer jongeren kunnen bevragen. Jaarlijks bundelen we deze resultaten in een syntheserapport. Lees hier meer over de resultaten van 2015-2016.

Een nieuwe DrugLijnfolder over lachgas en andere vluchtige stoffen

De voorbije jaren duiken regelmatig signalen op over het misbruik van bijvoorbeeld lachgas of aanstekergas. De ene keer worden lege ampules op openbare plaatsen gevonden, de andere keer haalt een spijtig ongeval de pers. Toch zijn dit soort stoffen geen nieuwe drugs. Ze behoren tot een hele reeks chemische, snel verdampende stoffen die op een bepaald moment een zekere populariteit verwerven als roesmiddel, maar vaak even snel weer uit de aandacht verdwijnen. Hoog tijd in 2017 voor een folder die het fenomeen helpt plaatsen.

Zelfhulpboekje verhoogt weerbaarheid ouders gebruikende kinderen

Alcohol- en druggebruik, gamen en gokken hebben niet alleen een impact op het leven van de gebruiker. Ze hebben ook een invloed op de naastbetrokkenen: op broers en zussen, partners, kinderen, en zeker ook op de ouders van de gebruiker. Zij voelen zich vaak bezorgd en machteloos. In 2017 werd, op basis van signalen van hulpverleners en het VAD-dossier over zelfhulp, een zelfhulpboekje ontwikkeld om deze ouders te helpen en te ondersteunen. Hoe ziet dit boekje eruit en hoe kan je het gebruiken?

Goud voor Sportivos

Sportivos is een preventietraject voor sportclubs. Met Sportivos proberen we problemen door alcohol- en druggebruik te voorkomen en als ze toch gebeuren, te beperken. In drie fases werkt de sportclub aan een eigen duurzaam alcohol- en drugbeleid. Sportivos-clubs streven naar een veilige en zorgzame clubomgeving met gezondheidswinst voor sporters, clubleden, sympathisanten en bezoekers van de sportclub. Na de bronsen en zilveren fase, werd in 2017 de gouden fase uitgerold. Lees meer over Sportivos.

FYFA: een Europees project over alcohol in het jeugdvoetbal

In september 2017 startte VAD als Belgische partner in een nieuw Europees project over alcoholgebruik en -marketing in het jeugdvoetbal. Dit project onderzoekt welke risico's op overmatig alcoholgebruik sporters en supporters van voetbalclubs lopen. Daarnaast bekijken we welke preventieve en ondersteunende rol sportclubs kunnen hebben in het voorkomen van problematisch alcoholgebruik. Lees meer over FYFA.

Werken rond alcohol en drugs met asielzoekers en vluchtelingen

Onzekerheid over verblijfsdocumenten, traumatische ervaringen, migratieachtergrond en eenzaamheid maken asielzoekers en vluchtelingen extra kwetsbaar voor minder gezonde coping strategieën, zoals alcohol en drugs. Begeleiders hebben nood aan meer kennis over de risico’s van gebruik, de mogelijkheden tot identificatie, begeleiding, doorverwijzing en preventief werken. Anderzijds is de A&D-hulpverlening ook terughoudendheid om aan de slag te gaan met deze doelgroep. Als antwoord hierop ontwikkelde VAD in 2017 voor opvangcentra (OC) en lokale opvanginitiatieven (LOI) een draaiboek om beleidsmatig te werken rond A&D en een toolkit met educatieve en begeleidingsmethodieken. Voor A&D-hulpverleners die regelmatig in contact komen met asielzoekers en vluchtelingen werd een vorming op maat aangeboden. Lees meer over dit Fedasil-project.

Tournée Minérale: 122.000 Belgen staan stil bij alcoholgewoontes

De campagne Tournée Minérale kende in 2017 een groot succes. 122.450 deelnemers schreven zich in op de website, maar ervaringen in het buitenland tonen aan dat een veelvoud meedoet, zonder zich in te schrijven. Tournée Minérale is op één jaar tijd een begrip geworden, dat op de tweede plaats eindigde als product van 2017. We kunnen hiermee tevreden stellen dat de sensibilisering rond alcoholgebruik en vaste alcoholpatronen geslaagd is en een zeer ruime weerklank heeft gekregen. Lees het verslag van deze eerste editie.

Tournée Minérale: 8 op 10 deelnemers dronk geen druppel alcohol in februari

Evaluatie is een inherent onderdeel van elke methodiekontwikkeling. Binnen de ontwikkelingsfase is er aandacht voor pretest, pilootprojecten, terugkoppeling van de gebruikers van de beoogde methodieken en procesevaluatie. Daarnaast wordt er per jaar één effectevaluatie uitgevoerd, die we uitbesteden aan een externe onderzoeksgroep. In 2017 evalueerde UGent de alcoholcampagne Tournée Minérale. Lees de eerste conclusies en download het rapport voor meer.

Ginger: resultaat van implementatie

De ontwikkeling van methodieken is weliswaar het meest zichtbare maar toch maar één schakel in de keten van de VAD-werking. Implementatie is de kroon op het werk van VAD. Implementatie is een veelzijdig proces en omvat onder andere bekendmaking, informatieverstrekking, adviesverstrekking, coaching, studiedagen, overleg, vorming en ondersteuning. We werken hiervoor samen met het CGG-preventiewerk A&D, de Logo-medewerkers, de (inter)gemeentelijke preventiewerkers en andere actoren en intermediairs op het werkveld. Ginger geeft een kijk op de spreiding van Vlaamse preventieactiviteiten binnen de sectoren en regio's en op de aard van de gevoerde activiteiten (vorming, overleg of consult).

Vorming

Het vormingsaanbod naar de A&D-sector, inclusief intergemeentelijke preventiewerkers, DrugLijnmedewerkers en de Logo's, was in 2017 opnieuw heel uitgebreid. We organiseerden 118 vormingsmodules, die varieerden van trainingen of seminaries van een halve dag tot basisvormingen en de tweejarige opleiding alcohol- en drughulpverleners. In het aanbod zitten ook de train de trainingen die deze partners voorbereiden tot het zelf geven van vormingen in de eigen regio of eigen organisatie. We bereikten met dit vormingsaanbod rechtstreeks 943 medewerkers in de sector. Check ook ons aanbod voor 2018.

Het VAD-team

De resultaten die VAD in 2017 kon optekenen, zijn te danken aan de inzet van de staf en de vrijwilligers en aan de goede samenwerking met de partners.

Het VAD-team bestaat uit:

Marijs Geirnaert (directeur), Inge Baeten, Sander Bosmans, Joke Claessens, Ellen Coghe, Else De Donder, Jasmien De Doncker, Elke De Groote, Tom Defillet, Anne De Jaeghere, Patrick Delaere, Jonathan Deleener, Ilse De Maeseneire, Nina De Paepe, Astrid De Schutter, Katrien Dewaelheyns, Tom Evenepoel, Gilles Geeraerts, Johan Jongbloet, Marie-Claire Lambrechts, Fred Laudens, Paul Lauwers, Fréderic Lemaire, Kathleen Locus, Koen Mertens, Brenda Meulebroeck, David Möbius, Jolien Moernaut, Ellen Nies, Martijn Onsia, Hanna Peeters, Leo Popa, Kaatje Popelier, Johan Rosiers, Annehieke Scheffer, Jochen Schrooten, Aaron Seys, Joris Van Damme, Els Vandenberghe, Stefan Vandermeulen, Greet Van Holsbeeck, Michelle Van Impe, Jolien Vancoillie, Karen Vanmarcke, Geert Verstuyf, Adelheid Verhaegen, Marc Wauters, Femke Wijgaerts (stafmedewerkers).

Het team van DrugLijnbeantwoorders (vrijwilligers)