Harm reduction: basisdossier

Samen met het werkveld formuleerde VAD de volgende definitie van harm reduction:
Harm reduction wil de negatieve gevolgen (schade) van het gebruik van psychoactieve middelen verminderen voor de gebruikers, hun omgeving en de samenleving. Het essentiële kenmerk van harm reduction is het nastreven van een daling van de druggerelateerde schade, waarbij het succes van de aanpak niet noodzakelijk afhankelijk is van een daling van het gebruik.

Essentiële kenmerken zijn:

• De pragmatisch aanpak: er wordt op korte termijn of kort op de bal gespeeld, er wordt gewerkt met de situatie zoals die zich voordoet.
• Het vrij zijn van waarde-oordelen: dit betekent dat er geen morele uitspraken gedaan worden over bijvoorbeeld het druggebruik.
• De participatieve aanpak: het erkennen van de gebruiker als actieve actor.

Bovendien vertrekt harm reduction vanuit een humanistisch wereldbeeld: men streeft naar een verbetering van de levenskwaliteit van druggebruikers, gebaseerd op fundamentele mensenrechten.

In de praktijk werken harm-reductionprogramma's drempelverlagend, cliëntgeoriënteerd en bieden ze maatwerk. Ze slagen erin de meest gemarginaliseerde druggebruikers, die niet in contact komen met de reguliere drughulpverlening, te bereiken. De gebruiker krijgt de gelegenheid om vooruitgang te boeken op eigen tempo en naar eigen behoeften.

Harm reduction werkt daarnaast ook probleemgericht en tracht de druggerelateerde schade voor groepen van mensen te beperken. In deze zin worden de indirecte kosten van druggebruik aan de maatschappij verlaagd.
Deze aanpak vergroot uiteindelijk de kans dat ook deze groep van gebruikers de stap kan zetten naar andere programma's. Klassieke voorbeelden van harm reduction zijn substitutietherapie en spuitenruil.

Harm reduction neemt dus een complementaire plaats in naast alle andere preventie- en hulpverleningsmodellen en -strategieën. Harm reduction is gewoon één manier om een antwoord te geven op alcohol- en druggerelateerde problemen en vormt als dusdanig een aanvulling van het bestaande aanbod.

Het dossier formuleert een duidelijke begripsomschrijving, gemotiveerd vanuit de wetenschappelijke literatuur en het werkveld. Verder schetst het de ontstaansgeschiedenis van de harm-reductionbeweging. Het biedt ook een overzicht van de belangrijkste argumenten van voor- en tegenstanders van harm reduction en een aantal kritische kanttekeningen. Verder vindt u een overzicht van harm-reductioninitiatieven in binnen- en buitenland, waarbij we wat België betreft naar volledigheid streven, uiteraard op het moment van de samenstelling van dit dossier. We besluiten het dossier met de visie van de sector.